پایان عصر تجارت جهانی نفت فرا رسیده است/روند سریع حذف نفت از اقتصاد چین

فرهنگ اقتصاد _ چین اصلی ترین واردکننده نفت جهان است واردکنندگان عمده نفت جهان عبارتند از چین ۱۱میلیون بشکه، آمریکا ۶ میلیون بشکه، هند ۵ میلیون بشکه، کره حنوبی ۲.۵ میلیون بشکه، ژاپن ۲ میلیون بشکه اتحادیه اروپا ۶ میلیون بشکه، این کشورها با تمام توان در حال جایگزینی نفت با سایر انرژی‌ها هستند و چین و اتحادیه اروپا پیشتاز این جایگزینی می‌باشند. انرژی خورشیدی، بادی، ذغال سنگ، نیروگاه‌های تلمبه ای ذخیره ای و باتری‌های ذخیره برق و برقی سازی حمل و نقل و سایر حوزه‌ها از جمله اهرام‌های عمده جهت جایگزینی برق بجای نفت می‌باشند. در این تحلیل برخی اقدامات در حال اجرا در چین مورد بررسی قرار می‌گیرند.
میزان تقاضای جهانی نفت خام در افق ۲۰۵۰ تحت سناریوی انتشار صفر کربن براساس  گزارش ۲۰۲۴ آژانس حدود ۲۵میلیون بشکه در روز پیش بینی شده است. همچنین میزان تقاضای جهانی نفت خام تحت سناریوی اعلامی کشورها براساس گزارش ۲۰۱۸ حدود ۱۰۵ میلیون بشکه در افق ۲۰۴۰ پیش بینی شده بود اما براساس گزارش ۲۰۲۴ میزان تقاضا تحت سناریوی اعلامی حدود ۷۰ میلیون بشکه برآورد شده است.
چین روزانه ۴ میلیون بشکه نفت تولید و ۱۱ میلیون بشکه وارد می‌کند طی ده سال آینده چین اقدامات زیر را که سالهاست آغاز نموده جهت توقف کامل واردات نفت تکمیل می‌نماید:
۱-تامین حداقل ۴۰ تا ۵۰ درصد برق مورد نیاز از نیروگاه‌های خورشیدی و بادی و تلمبه ای ذخیره ای(چین در حال احداث ۲۰۰ گیگاوات نیروگاه تلمبه ای ذخیره ای برای پیک سایی ساعات اوج مصرف می‌باشد)
۲-تامین ۱۵ درصد برق مورد نیاز از نسل جدید نیروگاه‌های هسته ای از جمله نیروگاه‌های با سوخت توریم
۳-تامین حدود ۳۰درصد برق مورد نیاز از نیروگاه‌های زغال سنگ نسل جدید به کمترین آلایندگی(نیروگاه‌های زغال سنگ به مرور از تولید ۲۴ ساعته به تولید در شب تغییر کاربرد خواهند یافت در طول روز با حدود ۳۰درصد بار روشن هستند و در ساعات اوج مصرف با تمام توان تولید خواهند نمود)
۴-تامین مابقی نیاز از طریق نیروگاه‌های آبی و …
۵-برقی سازی حداقل ۸۰درصد حمل و نقل جاده ای و ریلی
۶-تولید حدود ۵۰ میلیون تن هیدروژن جهت استفاده در صنعت به عنوان خوراک و سوخت( با ترکیب هیدروژن و co۲ متانول تولید می‌کنند و متانول پایه تولید انواع محصولات پلیمری  خواهد شد) اکسیژن حاصل از الکترولیز آب بجای هوا وارد کوره‌ها و نیروگاه‌های زغال سنگ خواهد شد و co۲ با خلوص بالای دودکش‌ها ماده اولیه تولید متانول خواهد بود.
طی کمتر از دو دهه آینده نفت دیگر یک کالای استراتژیک نخواهد بود و سهم اندکی از اقتصاد جهان به نفت اختصاص خواهد یافت. سایر انرژی‌ها جایگزین نفت می‌شوند. در حال حاضی ۸۰درصد نفت جهان به بنزین و گازوئیل تبدیل و عمدتا در حوزه حمل و نقل استفاده می‌شوند با برقی شدن حمل و نقل جایگاه نفت به مرور کاهش می‌یابد ونقش آن در زندگی بشر بسیار کم رنگ خواهد شد.
در حال حاضر برق سبز چین به یک‌سوم کل مصرف برق رسید برق سبز چین در دوره برنامه پنج‌ساله چهاردهم (۲۰۲۱–۲۰۲۵) به یک‌سوم کل مصرف برق این کشور رسید. برق سبز چین از منابع انرژی تجدیدپذیر مانند انرژی بادی، خورشیدی و زیست‌توده (بیومس) تولید می‌شود.
طبق داده‌های اداره ملی انرژی چین (NEA)، در فاصله سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵، سهم ظرفیت نصب‌شده تولید برق تجدیدپذیر از ۴۰ درصد به حدود ۶۰ درصد افزایش یافته است؛ در این میان، انرژی بادی و فتوولتائیک (خورشیدی) نقش محوری در این‌گذار انرژی ایفا کرده‌اند.
ظرفیت نصب‌شده کل انرژی بادی و خورشیدی چین از ۵۳۰ میلیون کیلووات در سال ۲۰۲۰ به ۱.۶۸ میلیارد کیلووات تا پایان ژوئیه ۲۰۲۵ افزایش یافته است؛ رقمی که نشان‌دهنده نرخ رشد متوسط سالانه ۲۸ درصدی است.سهم تولید برق بادی و خورشیدی از کل مصرف برق نیز از ۹.۷ درصد در سال ۲۰۲۰ به ۱۸.۶ درصد در سال ۲۰۲۴ رسیده و به‌طور متوسط هر سال بیش از ۲ واحد درصد افزایش داشته است.بر اساس آمار اداره ملی انرژی چین، این کشور در سه فصل نخست سال جاری، ۳۱۰ گیگاوات ظرفیت جدید انرژی‌های تجدیدپذیر به شبکه خود افزود؛ رقمی که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۴۷.۷ درصد رشد داشته و ۸۴.۴ درصد از کل ظرفیت‌های جدید تولید برق نصب‌شده در کشور را شامل می‌شود. این پیشرفت فراتر از رهبری اقلیمی یا صرفاً افزایش ظرفیت است؛ بلکه بیانگر بازسازی همه‌جانبه نظام انرژی است.
چین در حال جایگزین کردن نظم سوخت‌های فسیلی قرن بیستم با یک «نظم الکترو-صنعتی» قرن بیست‌ویکمی است؛ نظمی که در آن قدرت نه در کنترل نفت و گاز، بلکه در دست کسانی است که شبکه‌های برق، باتری‌ها و مواد معدنی را مدیریت می‌کنند.نخستین توربین گازی هیدروژنی خالص جهان با توان ۳۰ مگاوات که به‌طور کاملا بومی در چین توسعه یافته ‏است، در شهر اوردوس واقع در منطقه خودمختار مغولستان داخلی وارد مدار بهره‌برداری شد‎.‌‏ واحد موسوم به ‏ژوپیتر-۱ موفق شده است با استفاده از هیدروژن صددرصد خالص برق تولید کند و در طول بهره‌برداری، ‏عملکردی پایدار و ایمن داشته باشد.
با راه‌اندازی این واحد، پروژه ۳۰ مگاواتی «برق–هیدروژن–برق» عملاً از ‏مرحله طراحی و آزمایش عبور کرده و به فاز اجرای عملیاتی رسیده است‎.‌‏ در این پروژه، تولید برق بادی و ‏خورشیدی با فرایند الکترولیز آب برای تولید هیدروژن تلفیق شده و الگویی شکل گرفته است که در آن برق ‏تجدیدپذیر به هیدروژن سبز تبدیل می‌شود و سپس هیدروژن به‌عنوان حامل انرژی، دوباره به برق بازمی‌گردد.
چین در حال سرمایه‌گذاری بسیار گسترده در حوزه باتری‌های ذخیره برق است و به پیشرفت‌های شگرفی دست یافته است باتری‌های پایه سدیم- یونی و باتری‌های «باتری جریان تمام-آهنی» و سایر باتری‌ها در کنار باتری‌های لیتیومی، با این وجود چین حدود ۶۰ گیگاوات باتری‌های آبی(نیروگاه‌های تلمبه ای – ذخیره ای) احداث نموده و طی ۲۰ سال آینده بیش از ۲۰۰ هزار مگاوات نیروگاه تلمبه ای ذخیره ای جدید احداث می‌نماید. این نیروگاه‌ها با استفاده از برق خورشیدی آب را از مخزن پائین کوه با مخزن بالا پمپ می‌کنند و در ساعات اوج مصرف با رها سازی آب میزان بسیار زیادی برق تولید می‌نمایند.برقی شدن کامیون‌های چینی و کاهش مصرف سوخت در بخش حمل‌ونقل جاده‌ای
برآوردهای جدید حاکی از آن است که کامیونها در چین به طور کامل برقی خواهند شد، انتقالی که می‌تواند مصرف نفت حمل‌ونقل جاده‌ای این کشور را نصف کند.
عامل هزینه، مهم‌ترین دلیل پذیرش کامیون‌های برقی سنگین است. این کامیون‌ها برای حمل بارهای عظیم، یدک‌کشی و جابه‌جایی تجهیزات یا مواد خام طراحی شده‌اند. هزینه‌های بسیار پایین‌تر حمل‌ونقل، نفوذ این کامیون‌ها در بازار را به نقطه‌ای حتی تا نزدیک ۱۰۰ درصد خواهد رساند و جای کمی برای کامیون‌های دیزلی باقی خواهد ماند.
از آنجایی که کامیون‌های سنگین سهم قابل توجهی از مصرف نفت خام و گازوئیل چین را تشکیل می‌دهند، روی آوردن از دیزل سنتی به نیروی برق، به‌طور گسترده به عنوان اهرمی حیاتی برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و پیشبرد‌گذار به انرژی پاک در چین در نظر گرفته می‌شود.
سیدحسین میرافضلی